Pagsusuri: May Buhay Sa Looban | EMPinoy

 May Buhay sa Looban | Isang Maikling Pagsusuri

pagsusuri ni: EMPinoy

UNANG MAIKLING KWENTO

I. PAMAGAT: May Buhay sa Looban

II. AWTOR: Pedro S. Dandan

III. TAUHAN

TAUHAN	URI	PALIWANAG	PAGLALARAWAN	PATUNAY	DIMENSYON	PATUNAY
Popoy	Bilog	Hindi niya akalaing ang ‘hari’ na tulad niya ay iiyak at malulungkot din pala.	Tuwiran	·      Hinipo ni Aryong ang isang bisig ni Popoy. “Ang laki ng masel mo. Sige na magpasikat ka na!” ·      “...naku, maton itong si Popoy!” ·      Kung siya ang walang gulat na “hari” ng mga bata sa looban, taglayin kaya niya ang kanyang kapangyarihan hanggang sa Dampalit?	Pisikal	·      Pinagalaw ni Popoy ang kalamnan ng kanyang bisig. Si Popoy ay malaki sa karaniwang bata sa kanyang taglay na gulang. Ang katauhan niya ay matipuno, sapagkat batak sa iba’t ibang uri ng laro at palakasan. ·      “May daga sa loob,” ang bulalas ni Lucio.
Lupo	Bilog	Siya ang batang ayaw gayahin ni Popoy ‘pagkat matapos nitong lumipat ng ‘Bagong Pulo’ ay nagbago na ito sa pakikitungo niya sa dating mga kaibigan.	Tuwiran	Hindi na ang dating Lupo na kinikilalang pangalawa niya.	Sikolohikal	Si Lupo ang masugid na mangangantiyaw upang matalo sila.
Tatay ni Popoy	Lapad	Ang tatay ni Popoy, magmula pa noo’y tila mainitin ang ulo at padalos-dalos sa kanyang mga desisyon	·      Di-tuwiran ·      Tuwiran	·      “Paano ka ba namang makakasulat nito... naku! Walanghiyang pison iyan, a! Talagang kailangang lumipat na tayo sa Dampalit, Tinang!” ·      Kung magsalita ay malakas na tila nagtatalumpati o nakikipagtalo.	Sikolohikal	·      Gayon yatang talaga ang manunulat, mahirap maunawaan ·      “Gunggong! Hindi mo kasi binabasa ang aking mga nobela, tula at kwento... kay laki-laki mo na ay hindi ka pa kasi mag-aral bumasa ng Tagalog,” ang bulalas ng kanyang ama

IV. TAGPUAN

SAAN	URI NG PAGLALARAWAN	PATUNAY
Sa looban	Tiyak	·      Ang looban ay may bahagyang ganda ng isang maliit na nayon sa lalawigan at sagana sa kapangitan ng isang “patay na pook” sa lungsod. ·      Ang bungad ng looban ay humahangga sa gilid ng isang maluwang na daan. Doon ay may dalawang bahay na nakatirik sa magkabilang panig. Ang nasa gawing timog ay luma na, yari sa kahoy at pawid at may patahian sa silong. Ang nasa dakong hilaga ay silungan ng kabayo ni Mang Pilo na kinakalawang ang bubong na yero. Sa likuran ay ang kubo ni Apo na naliligid ng mga punong saging. Bagong tambak iyon ng pinaglagarian. Doon malimit maglaro si Popoy at ang kanyang mga kababata. ·      Sa may silangan ng nakatirik ang bahay na pawid nina Popoy. Ang bubong at dingding ay sunog sa sikat ng araw. Ang alulod na kawayan sa batalan ay nakalawit sa malaking kanal. Iyon ang ginagawa nilsng paliguan kung tag-ulan. ·      Sa kalagitnaan ng looban ay may anim na kawayang nakatirik na paikot.

 

KAILAN	URI NG PAGLALARAWAN	PATUNAY
Araw ng paglilipat nina Popoy (Agosto 13)	Tiyak	·      Namumuhi siya sa kanyang hinihintay na trak na hahakot sa kanilang mga kasangkapang pambahay. ·      Nailulan nang lahat sa trak ang mga kasangkapang pambahay nina Popoy. ·      Ngayon ay ikalabintatlo ng Agosto, ang gulang niya ay labingtatlo, at labintatlong lagutok.

PAUNAWA: Ito ay isang maikling pagsusuri lamang ng akdang May Buhay sa Looban ni Pedro S. Dandan. Ito ay sinuri ni EMPinoy. Ilagay bilang sanggunian ang pahinang ito kung gagamitin sa proyekto, takda, atbp.

Mga Elemento ng Tula | EMPinoy

ELEMENTO NG TULA

1) Sukat - tumutukoy sa bilang ng bawat pantig sa bawat taludtod. Ang karaniwang sukat ng isang tula ay wawaluhin at lalabindalawahin.

2) Tugma - tumutukoy sa pagkakapareho ng huling tunog o titik ng salita sa bawat taludtod. May dalawa itong uri. Ang Ganap, kapag magkakapareho ang tunog at titik ng huling salita sa bawat taludtod. Ang Di-ganap, kapag magkakapareho lamang ng tunog ang huling salita sa bawat taludtod.

3) Mga Tayutay - ito ay sadyang paglayo, sa paggamit ng mga pangkaraniwang salita upang maging kaakit-akit at mabisa ang pagpapahayag. Ang sumusunod ay mga uri ng tayutay:

• Pagtutulad (Simile)
• Pagwawangis (Metaphor)
• Pagmamalabis (Hyperbole)
• Pagbibigay ng Katauhan (personification)
• Pagpapalit-saklaw (Synechdoche)
• Pagtawag (Apostrophe)
• Pag-uyam (Irony)

4) Larawang-diwa (imagery)- mga salitang binabanggit sa tula na nag-iiwan ng malinaw at tiyak na larawan sa isipan ng mambabasa.

5) Simbolismo (symbol) - salita sa tula na may kahulugan sa mapanuring isipan ng mambabasa.

---------------
SANGGUNIAN: [Baisa, A., Lontoc, C., & del Rosario, M. (2005). Pluma: Wika at Panitikan para sa Mataas na Paaralan III. Quezon City: Phoenix Publishing House]

 PAUNAWA: Kung ilalagay ang nakasulat dito sa pahinang ito sa anumang pangangailangan, siguruhing ilagay ang website o web address na ito dahil dito ito nakuha.

Ano ang Sanaysay | EMPinoy

Sanaysay

Ang sanaysay ay isang maiksing komposisyon na kalimitang naglalaman ng personal na kuru-kuro ng may-akda.

Pormal o Maanyo

Ang sanaysay na pormal o baguhan - sanaysay na tinatawag din na impersonal - kung ito'y maimpormasyon. katulad ng Naghahatid ng mahahalagang kaisipan o kaalaman sa pamamagitan ng makaagham at lohikal na pagsasaayos ng mga materyales tungo sa ikalilinaw ng pinakapiling paksang tinatalakay.Maanyo rin ito kung turingan sapagkat ito'y talagang pinag-aaralan. Maingat na pinili ang pananalita kaya mabigat basahin. Pampanitikan kasi kaya makahulugan, matalinhaga , at matayutay. Mapitagan ang tono dahil bukod sa ikatlong panauhan ang pananaw ay obhektibo o di kumikiling sa damdamin ng may-akda. Ang tono nito ay seryoso, paintelektuwal, at walang halong tangang pagbibiro.

Impormal o Di-pormal

Ang sanaysay na impormal o di-pormal ay mapang-lungkot, nagbibigay-lugod sa pamamagitan ng pagtatalakay sa mga paksang karaniwan, pang araw-araw at personal o isyung maaaring magpakilala ng personalidad ng manunulat o pakikisangkot niya sa mga mambabasa. Idinidiin nito dito ang mga bagay-bagay ,mga karanasan ,at mga isyung bukod sa kababakasan ng personalidad ng may-akda ay maaaring empatihayan o kasangkutan ng mambabasang medya. Ang pananalita ay parang pinaguusapan lamang, parang usapan lamang ng magkakaibigan ang may-akda, ang tagapagsalita at mga mambabasa at ang tagapakinig , kaya magaan at madaling maintindihan. Palakaibigan ang tono nito kaya pamilyar ang tono dahil ang paunahing gamit ay unang panauhan. Subhektibo ito sapagkat pumapanig sa damdamin at paniniwala ng may-akda ang pananaw.

>Sanggunian<

----------------------------------

Marahil hindi namamalayan ng marami sa atin ngayon, pero ang sanaysay ang pinaka nagagamit nating uri ng panitikan, lalo na dahil marami na ngayong mga instrumento dahil sa internet upang ipamalas natin ang ating kakayahan sa pagsulat. Pero ano nga ba ang pormal na depinisyon ng sanaysay? 

Ang sanaysay, o essay sa Inggles ay isang uri ng panitikan na kalimitang naglalaman ng hinuha ng may akda tungkol sa iba't ibang bagay. May dalawang uri ng sanaysay, ang pormal at impormal. Karamihan ng manunulat ngayon na may kani-kaniyang blog ang nakakagawa ng impormal na sanaysay. Subalit hindi dapat isipin na lahat ng akda ay maituturing na isang impormal na sanaysay. May mga natatanging elemento parin na dapat isaalang-alang bago masabing ang isang akda ay sanaysay, pormal man o impormal.  

Ang pormal na sanaysay ay tinatawag ding maanyo sa kadahilanang ito ay hindi lamang tumutukoy sa kahit anong paksa lamang. Ang pormal na sanaysay ay dapat pinag-aralan ang pinag-ukulan ng matinding pagsasaliksik upang mabigyang linaw ang paksang nais talakayan ng may akda. Isang halimbawa ng mga maanyong sanaysay ay ang pinapagawa sa iba't ibang paaralan tuwing may isinasagawang patimpalak sa pagsulat ng sanaysay. Kadalasan, may isang partikular na tema kung saan lamang dapat iikot ang nilalaman ng sanaysay na isusulat ng mga kalahok. Isang halimbawa ng tema na maaaring ipatalakay sa isang pormal na sanaysay ay ang nalalapit na pambansang eleksiyon sa 2010.  

Isa pang katangian ng pormal o maanyong sanaysay ay ang pagiging kumprehensibo nito. Hindi lang dapat puro personal na opinyon ang nilalaman ng isang pormal na sanaysay, kundi nakabatay sa isang malawakang hagap. Kung hindi man, kahit papaano'y dapat may pinagbabasehan ang bawat kurokuro na ipinapabatid sa sanaysay. Isa pa, mas mahigpit ang pamantayan ng paggamit ng mga salita sa pormal na sanaysay.  

Sa kabilang banda, ang impormal o di pormal naman na uri ng sanaysay ay maituturing na mas malaya kung ang pag-uusapan ay ang mga paksang maaaring talakayin at ang mga salitang maaaring gamitin. Kung ang natatanging layunin ng pormal na sanaysay ay magbigay linaw sa isang itinakdang paksa, ang layunin naman ng impormal na sanaysay ay magbigay-aliw sa mga mambabasa o magbahagi ng sariling opinyon o karanasan tungkol sa isang bagay. Ang mga paksang maaaring gamitin sa uri ng sanaysay na ito ay mas malawak, mula sa mga araw-araw na isyu hanggang sa mga personal na karanasan. Maliban pa sa nasabi, hindi rin kailangang ganon katatas ang pagsulat sa sanaysay.  

Ang isa pang importanteng kaibahan ng dalawang uri ng sanaysay ay ang pananaw ng pagsulat o point of view. Ang pormal na sanaysay ay gumagamit ng obhektibong pananaw samantalang ang impormal na sanaysay ay gumagamit ng subhektibong pananaw

>SANGGUNIAN<

 PAUNAWA: Hindi po si EMPinoy ang sumulat nito. Ito ay nanggaling lamang sa mga sangguniang nakalagay sa ilalim ng post.

Paglalayag sa Puso ng Isang Bata ni Genoveva Edroza-Matute | EMPinoy

Paglalayag sa Puso ng Isang Bata

ni Genoveva Edroza-Matute

Binata na siya marahil ngayon. O baka ama na ng isang mag-anak. Ito ay kung nakaligtas siya sa nakaraang digmaan… nguni't ayaw kong isiping baka hindi. Sa akin, siya'y hindi magiging isang binatang di-kilala, isang ama, o isang alaala kaya ng Bataan. Sa akin, siya'y mananatiling isang batang lalaking may-kaliitan, may kaitiman, at may walong taong gulang.

Pagkaraan ng daan-daaang tinuruan, mga sumipot, nanatiling saglit, at lumisan pagkatapos, pagkaraan ng mga taong ang ila'y nagdumali, ang ila'y nagmabagal at ang ila'y nakintal sa gunita, buhay na buhay pa sa aking isipan ang kanyang mukha at ang kanyang pangalan. Nguni't ang buhay sa lahat ay ang isang bagay na itinuro niya sa akin isang araw nang siya ang aking maging guro at ako ang kanyang tinuturuan.

Isa siya sa pinakamaliit sa klase. At isa rin siya sa pinakapangit. Ang bilog at pipis niyang ilong ay lubhang kapansin-pansin at tignan lamang iyo'y mahahabag na sa kanya ang tumitingin. Kahit ang paraan niya ng pagsasalita ay laban din sa kanya. Mayroon siyang kakatuwang "punto" na nagpapakilalalng siya'y taga ibang pook.

Ngunit may isang bagay na kaibig-ibig sa munti't pangit na batang ito, kahit sa simula pa lamang. Nagpapaiwan siya tuwing hapon kahit na hindi siya hilingan ng gayon. Tumutulong siya sa mga tagalinis at siya ang pinakamasipag sa lahat. Siya rin ang pinakahuling umaalis: naglilibot muna sa buong silid upang pulutin ang mga naiiwang panlinis. Lihim ko siyang pinagmamasdan habang inaayos niya ang mga ito sa lalagyan, ipinipinid, at pagkatapos ay magtutungo sa likod ng bawat hanay ng upuan upang tingnan kung tuwid ang bawat isa. At sa pintuan, lagi siyang lumilingon sa pagsasabi ng "Goodbye, Teacher!"

Sa Simula, pinagtakhan ko ang kanyang pagiging mahihiyain. Nakikita ko siyang gumagawa nang tahimik at nag-iisa - umiiwas sa iba. Maminsan-minsa'y nahuhuli ko siyang sumusulyap sa akin upang bawiin lamang ang kanyang paningin. Haba ko siyang tinatanaw tuwing hapon, pinakahuli sa kanyang mga kasamahan, ay naiisip kong alam na alam niya ang kanyang kapangitan, ang katutuwang paraan ng kanyang pagsasalita.

Unti-unti kong napagdugtong-dugtong ang mga katotohanna tungkol sa kanyang buhay. Payak ang mga katotohanan: siya'y isang munting ulilang galing sa lalawigan, lumuwas sa malaking lungsod bilang utusan. At kalahating araw siyang pumapasok sa paaralan upang may makasama sa pagpasok at pag-uwi ang ank ng kanyang panginoon.

Nadama ko ang kakaibang kalungkutan: Nais kong makita siyang nakikipaghabulan sa mga kapwa-bata, umaakyat sa mga pook na ipinagbabawal, napapasuot sa kaguluhang bahagi ng buhay ng bawat bata. Kahit na hindi siya marunong, maging kanya lamang sana ang halakhak at kaligayahan ng buhay-bata.

Tinawag ko siya nang madalas sa klase. Pinagawa ko siya ng marami't mumunting bagay para sa akin. Pinakuha ko sa kanya ang mga tsinelas ko sa pinakahuling upuan sa silid. Naging ugali niya ang pagkuha sa mga iyon, ang paghihiwalay sa mga iyon upang itapat sa aking paa. Ang pagbili ng aking minindal sa katapat na tindahan, hanggang sa hindi ko na kailangang sabihin sa kanya kung ano ang bibilhin - alam na niya kung alin ang ibig ko, kung alin ang hindi ko totoong ibig.

Isang tahimik na pakikipagkaibigan ang nag-ugnay sa munti't pangit na batang ito at sa akin. Sa tuwi akong mangangailangan ng ano man, naroon na siya agad. Sa tuwing may mga bagay na gagawin, naroon na siya upang gumawa. At unti-unti kong nadamang siya'y lumiligaya - sa paggawa ng maliliit na bagay para sa akin, sa pagkaalam na may pagmamalasakit ako sa kanya at may pagtingin sa kanya. Nahuhuli ko na siyang nagpapadulas sa pagitan ng mga hanay ng upuan hanggang sa magkanghihiga sa likuran ng silid. Nakikita ko na siyang nakikipaghabulan, umaakyat sa mga pook na ipinagbabawal. Nagkakandirit hanggang sa tindahang bilihan ng aking minindal. At minsan o makalawa ko siyang nahuling nagpapalipat-lipat sa pagtapak sa mga upuan.

At kung ang lahat ay wala na, kinakausap ko siya at sumasagot siya nang pagaril sa Tagalog. At sa mga ganoong pagkakatao'y nagmumukha siyang maligaya at ang kanyang, "Goodbye, Teacher," sa may-pintuan ay tumataginting. Sa mga ganoong pagkakatao'y naiiwan sa akin ang katiyakang siya'y hindi na totoong napag-iisa at hindi na totoong nalulumbay.

Isang mabagal na paraan ang pag-akit na iyon sa kanya at ang pagtiyak na siya'y mahalaga at sa kanya'y may nagmamahal.

Napasuot na siya sa mga kaguluhang bahagi ng buhay ng bawa't bata. Nanukso na siya sa mga batang babae. Lalo siyang naging malapit sa akin. Lalo siyang naging maalala at mapagmahal. Maligaya na siya.

Isang araw, nangyari ang hindi inaasahan. Sa paglingon ko sa mga taong nagdaa'y naamin ko sa sariling ang lahat ng iyo'y aking kasalanan. Mainit noon ang aking ulo, umagang-umaga pa. At ang hindi ko dapat gawin ay aking gingawa - napatangay ako sa bugso ng damdamin. Hindi ko na magunita ngayon kung ano ang ginawa ng batang iyon na aking ikinagalit. Ang nagugunita ko lamang ngayon ay ang matindi kong galit sa kanya, ang pagsasalita ko sa kanyang ipinanaliit niya sa kanyang upuan. Nalimutan ko ang kanyang pag-iisa, ang kanyang kalumbayan, ang mabagal na paraan ng pag-akit at pagtiyak sa kanyang siya'y mahalaga at minamahal.

Nang hapong iyo'y hindi siya nagpadulas sa pagitan ng mga hanay ng upuan. Ngunit siya'y nagtungo sa huling upuan upang kunin ang aking tsinelas, upang paghiwalayin ang mga iyon at itapat sa aking mga paa. Nagtungo siya sa tindahang katapat upang bilhin ang aking minidal at nagpaiwan siya upang likumin ang mga kagamitan sa paglilinis at upang ayusin ang mga iyon sa lalagyan sa sulok. Pinagpantay-pantay rin niya ang mga upuan sa bawat hanay, gaya ng kanyang kinamihasnan. Ngunit hindi siya tumingin sa akin minsan man lamang nang hapong iyon.

Naisip ko: napopoot siya sa akin. Sa munti niyang puso'y kinapopootan niya ako ng pagkapoot na kasintibay ng pagmamahal na iniukol niya sa akin nitong mga huling buwan. Ang isa mang batang namulat sa pag-iisa at sa kalumbayan ng pag-iisat kawalan ng pagmamahal ay makaaalam din sa kawalan ng katarungan. Ngayo'y paalis na siya, ang naisip ko, nang may kapaitan sa puso.

Tumagal siya sa pagpapantay sa mga upuan. Na tila may binubuong kapasiyahan sa kanyang loob.

Nagtungo siya sa pintuan at ang kanyang mga yabag ay mabibigat na tila sa isang matandang pagod. Sa loob ng maraming buwan, ngayon lamang siya hindi lumingon upang magsabi ng, "Goodbye, Teacher." Lumabas siya nang tahimik at ang kanyang mabibigat na yabag ay lumayo nang lumayo.

Ano ang ginawa kong ito? Ano ang ginawa kong ito? Ito ang itinanong ko nang paulit-ulit sa aking sarili. Napopoot siya sa akin. At ito'y sinabi ko rin nang paulit-ulit sa aking sarili.

Bukas…. Marahil, kung pagpipilitan ko bukas…

Biglang-bigla, ang maitim at pipis na mukha ng bata'y nakita ko sa pintuan. Ang mga mata niyang nakipagsalubungan sa aki'y may nagugulumihanang tingin. "Goodbye, Teacher," ang sabi niya. Pagkatapos ay umalis na siya.

Nagbalik siya upang sabihin iyon sa akin.

Kung gaano katagal ako noon sa pagkakaupo, ay hindi ko na magunita ngayon. Ang tangi kong nagugunita'y ang pagpapakumbaba ko sa kalakhan ng puso ng munting batang yaon, sa nakatitinag na kariktan ng kanyang kaluluwa. Nang sandaling yaon, siya ang aking naging guro.

Sanaysay - "Delikado" ni: EMPinoy

Narito ang isang halimbawa ng SANAYSAY.

DELIKADO

ni: EMPinoy

        Ang mga Pilipino ay kilala bilang isa sa mga lahing matapang, palaban, at walang inuurungan. Ngunit, hindi ko lubos maisip ay ang katapangan natin kahit sa mga bagay na masasabi nating delikado.

         Masasabing ang isang bagay ay delikado kung ito ay magsusulot ng kapahamakan sa iyong sarili o mas malala ay madamay pa ang ibang tao.

        Narito ang lima lamang sa mga pinakadelikadong bagay at pangyayari sa Pilipinas.

         Ikalima sa pinakadelikadong bagay ay ang litson / lechon. Alam naman natin na tayong mga Pilipino ay isa sa pinakamatakaw na lahi sa buong mundo. Ito ay hindi dahil sa gusto lang nating sumikip ang kapaligiran. Ito ay dahil sa gusto nating sa kinagigiliwan nating mga sangkap ng bawat ulam na ating inihahain. Ingat-ingat lang mga bro sa ating main attraction - ang litson! Sabi ng iba, "balat pa lang, ulam na". Sabi ko naman, "Balat pa lang, 50-50 ka na."

        Ikaapat sa ating countdown ay ang pag-uwi sa Tondo nang gabi. Walang mao-offend ha. Taga-Tondo rin ako ngunit, sa totoo lang ay kailangan talaga ng ibayong ingat kapag uuwi dito dahil kapag hindi ka nag-ingat ay baka mamalayan mo na lang na may ice pick ka sa likod mo. 

       Ikatlo sa listahan natin ay ang sobrang pagpapaganda ng mga kadalagahan sa jeep. Lahat ng sobra ay delikado. Ang sobrang laking hikaw ay delikado sa mata ng snatcher. Ang sobrang ikling shorts naman ay delikado sa presensya sa mata ng isang manyak.

       Ang pagsasama naman ng dalawang taong hindi dapat magsama ang nasa ating ikalawa sa listahan. Halimbawa: hindi dapat magsama ang taong hindi dapat kumanta at taong hindi dapat uminom sa isang KTV bar. (joke mula kay Pol Medina)

       At ang nangungun sa pinakadelikadong bagay sa PIlipinas ay ang sitwasyong kapag inaway ang isang Pinoy ay all hell breaks loose. Mayroon noong isang Chinese national na sinabing "land of slaves" daw ang Pilipinas. May isang katagang sinabi sa isang episode ng Desperate Housewives na nagdahilan upang magpanting ang tenga ng lahat.

        Lima lamang yan sa pinakadelikadong bagay sa Pilipinas. Nasa ating desisyon at mga kamay kung ano ang tamang gawin. Laging tandaan na ang kapalit ng hindi pag-iingat ay kapahamakan.

Inaamin ko mismo na hindi gaanong maganda ang sanaysay na ito. Medyo mahina itong gawa kong ito para sa akin.